Historie
Vogelpoel is de naam van een Nederlandse familie afkomstig uit de stad Wijk bij Duurstede. De naam duikt voor het eerst op in de 14e eeuw (1304) en verwijst naar het Kasteel Vogelpoel, gelegen in dezelfde stad.
Aan het eind van diezelfde eeuw wordt het goed Vogelpoel beleend aan Jan van Rijnesteijn. In de vermelding staat: “het goed Vogelpoel in het kerspel Wijk, groot 18 morgen, met huis, hofstede, gracht en timmering”.
In de 15e en 16e eeuw komt het bezit in handen van de families De Gruter en Van Zuilen van Nijevelt. Over het huis zelf is verder weinig bekend. Ook de veronderstelling dat de voorganger van Vogelpoel de middeleeuwse ridderhofstede Wijckersloot zou zijn, is nooit bewezen.
Uit de middeleeuwen is weinig concrete informatie overgeleverd over de functie of gebeurtenissen rondom het kasteel. Wel wordt later melding gemaakt van een kloosterboerderij, die in de late middeleeuwen gold als de belangrijkste hofstede van Wijckersloot.
Vanaf 1675 spreekt men over een hofstede met een torentje.
Na verloop van tijd, en verschillende pachters, komt het bezit in de 18e eeuw in handen van de familie Van Bemmel. In januari 1751 slaat het noodlot toe: een grote brand verwoest het achterhuis, de stalling en de schuur. Ook de dieren komen daarbij om het leven. De boerderij is nadien herbouwd.
Tot 2018 bleef de boerderij in het bezit van de familie Van Bemmel. Inmiddels is het eigendom overgegaan naar de familie Veldhuizen.
Zie de links onderaan deze pagina voor meer historische informatie.
Het monument
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Toon van Bemmel eigenaar van De Vogelpoel. De boerderij groeide in deze tijd uit tot een waar “verzetsnest” en bood onderdak aan vele onderduikers. Onder hen bevond zich de toenmalige burgemeester van Wijk bij Duurstede, Naud van der Ven, samen met zijn vrouw en dochter. Naar schatting verbleven hier in totaal zo’n dertig mensen ondergedoken, waaronder ook Engelse piloten en een Joods gezin.
Van 1943 tot en met 1946 verbleef het gezin Van der Ven in de bovenste kamer van de boerderij – een plek die symbool stond voor moed, saamhorigheid en bescherming.
Als dank voor deze onderduikperiode schonk Naud van der Ven in 1949 een bijzondere gevelsteen aan Toon van Bemmel. Deze herdenkingssteen, die nog altijd prijkt in de voorgevel van de boerderij, is gebaseerd op een tekening van J.R. van Nijendaal uit 1947.
De gevelsteen is gemaakt door Willy Mignot, de zwager van Naud van der Ven. Hij ontwierp een krachtig symbolisch tafereel dat tot op de dag van vandaag te bewonderen is in de voorgevel van de boerderij.
Centraal op de steen staat Maria afgebeeld, met haar armen beschermend uitgespreid en onder haar voeten de slang van het kwaad. Bovenin zie je vruchtbomen – een verwijzing naar de boomgaarden van Toon van Bemmel, die zijn oogst enkel aan particulieren verkocht om te voorkomen dat deze in handen van de bezetter zou vallen. Paarden werden verborgen om ze uit Duitse handen te houden, en ook de melk van de koeien werd niet afgegeven maar juist gedeeld met de lokale bevolking. Sommige koeien werden zelfs geslacht om onderduikers en gezinnen van verzetslieden van voedsel te voorzien.
De vredesduif staat symbool voor hoop en herstel. De kleine vogeltjes op de steen verwijzen naar ‘de Vogelpoel’ zelf. Links is een verzetsman met een stengun te zien, met daarnaast twee onderduikers die naar een radio luisteren – een krachtig beeld van verbondenheid en verzet. Rechts onderaan zijn een man, vrouw en kind afgebeeld: burgemeester Naud van der Ven met zijn gezin, die zelf jarenlang ondergedoken zaten op deze plek.
Zowel Toon van Bemmel als Naud van der Ven waren overtuigd rooms-katholiek, wat in het religieuze karakter van de voorstelling doorklinkt.
Links:
https://www.tracesofwar.nl/sights/26602/Oorlogsmonument-De-Vogelpoel-Wijk-bij-Duurstede.htm